کارشناسی خودرو سانیار

خروج
درخواست کارشناس به صورت تلفنی 02144259405 - 09120211289 ربات تلگرام

types car belts1

وجود انواع تسمه در خودرو با هدف تسهیل عملکرد چرخ‌دنده‌ها، پولی‌ها و … صورت می‌گیرد. اما این تسمه‌ها طول عمر مشخصی داشته و در صورت خرابی مشکلات زیادی را ایجاد می‌کنند. به همین منظور داشتن اطلاعات در رابطه با انواع تسمه خودرو، علائم خرابی هر یک از آن‌ها و زمان مناسب برای تعویضشان، برای هر راننده‌ای ضروری و لازم است.

میل بادامک، برای ورود به مدار عملکرد موتور نیاز به نیروی اولیه دارد تا باز و بسته شدن سوپاپ را تنظیم نماید. تأمین‌کننده این نیروی اولیه میل‌لنگ است که از طریق تسمه تایم به میل بادامک وصل می‌شود و نیروی لازم را به آن می‌رساند. ارتباط بین این دو محور اصلی موتور نیز توسط تسمه تایم برقرار می‌شود که وظیفه انتقال نیروی چرخشی را از میل‌لنگ به میل بادامک برعهده دارد. در این بین زمان‌بندی این انتقال از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است که با تنظیم مسیر حرکت تسمه تایم صورت می‌گیرد. در واقع نکته مهم در فعالیت دقیق تسمه تایم، تنظیم تایمینگ این تسمه است. این تنظیمات که ارتباط مستقیم با سفت یا شل بودن تسمه دارد، به کمک هرزگرد‌ها و پولی هرزگرد، پولی میل‌لنگ و پولی میل بادامک تنظیم می‌شود. در صورت استفاده از هریک از این پولی‌ها، طول تسمه تایم تغییراتی به خود خواهد دید. بنابراین پولی را می‌توان یکی از اجزای اصلی موتور و سیستم تایمینگ خودرو دانست. تایمینگ خودرو برای باز و بسته شدن به‌موقع سوپاپ‌ها متناسب با حرکت پیستون و شاتون در سیلندرها اهمیت بسیار بالایی دارد و یکی از اصلی‌ترین عوامل عملکرد بهینه موتور است.

تسمه چیست؟

بهتر است پیش از معرفی انواع تسمه خودرو، توضیحی مختصر در مورد تسمه و علت استفاده از آن در سیستم‌های مکانیکی ارائه کنیم.

تسمه به حلقه‌ای گفته می‌شود که دارای جنس انعطاف‌پذیری بوده و کار آن انتقال انرژی و ایجاد اتصالات مکانیکی است. تسمه‌ها معمولا به دور چند قرقره، پولی و چرخ قرار گرفته و یک مدار بسته را به وجود می‌آورند. در نتیجه علاوه بر حفظ ارتباط مکانیکی میان این قطعات، نیروی چرخشی آن‌ها را هم به یک‌دیگر منتقل می‌کنند. بیشترین کاربرد تسمه در سیستم موتورهای درون‌سوز است و به عنوان جزئی مهم در این موتورها شناخته می‌شود. تسمه‌ها قادرند نیروی چرخشی موتور را به سایر اجزای سیستم منتقل کرده و حرکت آن‌ها را موجب شوند.

امروزه تسمه‌ها را در قطرهای مختلف، بسته به نوع کارایی و محل استفاده تولید می‌کنند. جنس به کار رفته در ساخت این حلقه‌های انعطاف‌پذیر نیز از لاستیک مقاوم است. این لاستیک دارای عمر مشخصی بوده و پس از مدت زمان طولانی استفاده، قابلیت ارتجاعی خود را از دست می‌دهد. در نتیجه احتمال پارگی یا ترک‌خوردگی تسمه وجود دارد. قطعا آسیب دیدن تسمه‌ها در سیستم‌های مختلف، صدمات جبران‌ناپذیری به همراه خواهد داشت. خودرو نیز به عنوان یکی از اصلی‌ترین سیستم‌های بهره‌بردار از تسمه، احتمال مواجه با این مشکلات را دارد. به همین منظور در ادامه انواع تسمه‌های خودرو و عواقب خرابی هر یک از آن‌ها را توضیح می‌دهیم.

۱- تسمه تایم یا تسمه تایمینگ

8277417 415

یکی از مهم‌ترین تسمه‌های خودرو، تسمه تایم یا همان تسمه تایمینگ است. این قطعه به عنوان یکی از اجزای کاربردی و حیاتی موتور، حرکت چرخشی میل‌لنگ را به میل سوپاپ منتقل می‌کند. به این ترتیب نیروی لازم برای حرکت میل سوپاپ یا میل بادامک تامین می‌شود. میل بادامک برای تنظیم زمان باز و بسته شدن سوپاپ‌ها، نیاز به نیروی اولیه‌ای دارد که آن را طریق تسمه تایم دریافت می‌کند. به همین منظور عملکرد تسمه تایم باید بسیار دقیق و با آگاهی از نحوه عملکرد موتور و موقعیت میل‌لنگ و میل بادامک صورت گیرد.

لایه داخلی تسمه تایمینگ دارای دندانه‌هایی است که به درگیری آن با میل بادامک کمک می‌کند. قرار گرفتن این دندانه‌ها در جای درست خود بسیار مهم است. زیرا کوچک‌ترین جابجایی نادرست آن‌ها منجر به برهم خوردن زمان‌بندی باز و بست شدن سوپاپ‌های می‌شود. به طور مثال در یک موتور ۴ زمانه، به ازای هر دو بار چرخش میل‌لنگ، میل بادامک یک دور می‌چرخد. بنابراین باید انتقال نیروی گشتاور میان آن‌ها کاملا دقیق و مطابق زمان‌بندی انجام شود. حال اگر تسمه تایم دچار مشکل شده و یا قرارگیری آن شل یا سفت باشد، عملکردش با مشکل مواجه می‌شود. در خودروهای امروزی برای تنظیم میزان لقی (شل یا سفت بودن) تسمه تایم از هرزگرد استفاده می‌شود.

نقش تسمه تایم در عملکرد موتورهای احتراق داخلی

موتورهای احتراق داخلی دارای تعدادی سیلندر هستند که درون آن‌ها احتراق مخلوط سوخت و هوا انجام می‌شود. این احتراق موجب بالا رفتن پیستون درون سیلندر مربوطه شده و در اثر حرکت آن، میل‌لنگ به حرکت در می‌آید. این فرآیند به ترتیب در هر سیلندر، پس از انفجار مخلوط سوخت و هوا رخ داده و در نتیجه حرکتی چرخشی برای میل‌لنگ به وجود می‌آید. میل لنگ نیز انرژی چرخشی خود را از طریق سیستم انتقال نیرو برای چرخ‌ها ارسال می‌کند. در این میان بخشی از انرژی چرخشی میل‌لنگ نیز از طریق تسمه تایم به میل بادامک منتقل می‌شود. میل بادامک هم ادامه حرکت پیستون‌ها درون سیلندرها را فراهم می‌آورد. مهم‌ترین نکته در این فرآیند انتقال نیروی چرخشی، تنظیم زمان باز و بسته شدن سوپاپ‌ها، متناسب با بالا و پایین شدن پیستون‌هاست. از این رو این تسمه را تسمه تایمینگ می‌نامند.

تفاوت تسمه تایم با زنجیر تایم چیست؟

همان‌طور که پیش‌تر هم گفتیم، تسمه تایم از جنس لاستیک مقاوم است. اما این لاستیک در طول زمان دچار فرسایش شده و قابلیت ارتجاعی خود را از دست می‌دهد. به همین منظور احتمال پاره شدن یا ترک برداشتن آن زیاد است. خودروسازان برای حل این مشکل به استفاده از زنجیر تایم روی آورده‌اند. این زنجیر دوام بالایی داشته و عمر مفید آن زیاد است. اما مشکل استفاده از زنجیر تایم، ایجاد سروصدای زیاد در زمان فعالیت موتور است. با این حال خودروسازان با به کارگیری راه‌کارهای مختلف توانسته‌اند این سروصدا را کنترل کنند. طوری که امروزه اغلب ماشین‌های ۶ سیلندر امروزی مجهز به زنجیر تایم هستند.

۲- تسمه دینام

18

تسمه دینام یکی دیگر از انواع تسمه خودرو است که وظیفه انتقال نیروی گشتاور موتور به اجزای مختلف ماشین را برعهده دارد. این تسمه نیروی لازم برای دینام، اویل پمپ و در برخی مواقع واتر پمپ و تهویه مطبوع را تامین می‌کند. تسمه دینام با پیچیدن به دور قرقره یا پولی مخصوصش که متصل به میل‌لنگ است، نیروی لازم را به دست می‌آورد. در نتیجه با شروع کار موتور و چرخش میل‌لنگ، تسمه هم به حرکت درآمده و گشتاور موتور را به اجزای نام برده منتقل می‌کند. وجود هرگونه مشکل در تسمه دینام به عنوان یکی از انواع تسمه در خودرو منجر به توقف عملکرد اجزای مرتبط با آن می‌شود.

امروزه خودروها دارای یک یا دو تسمه دینام هستند. به مدل‌هایی که تنها یک تسمه دارند، تسمه مارپیچ هم می‌گویند. (در ادامه این تسمه را شرح خواهیم داد.) این تسمه‌ها معمولا در قسمت جلویی خودرو و زیر کاپوت آن قرار گرفته و در مسیر خود به دور قرقره‌های متعددی می‌پیچند.

همان‌طور که گفتیم تسمه دینام نیروی چرخشی موتور را به دینام منتقل می‌کند. سپس دینام به عنوان ژنراتور جریان مستقیم خودرو، انرژی مکانیکی را به انرژی الکتریکی تبدیل می‌کند. در نتیجه مورد نیاز برای باتری و سایر اجزای سیستم برق خودرو تامین خواهد شد.

۳- تسمه فن خودرو

یکی دیگر از کاربردی‌ترین انواع تسمه خودرو ، تسمه فن است که برخی آن را با نام تسمه پروانه هم می‌شناسند. این تسمه در ماشین وظیفه تامین انرژی و انتقال آن به سیستم خنک‌کننده را برعهده دارد.

تسمه فن پشتیبانی پمپ آب، فن رادیاتور و تهویه مطبوع را در سیستم خنک‌کننده خودرو برعهده دارد. در نتیجه می‌توان گفت یک تسمه پروانه کارهای زیر را با تغذیه سیستم خنک‌کننده انجام می‌دهد:

  • خنک‌سازی رادیاتور
  • به گردش درآوردن مایع خنک‌کننده در اطراف موتور
  • به حرکت درآوردن پروانه در سیستم خنک‌کننده ماشین
  • تامین گشتاور لازم برای واترپمپ
  • تامین انرژی مورد نیاز در کمپرسور سیستم خنک‌کننده

4- تسمه‌های V در خودرو

زمانی که تعداد زیادی از انواع تسمه در خودرو به کار رود، به آن‌ها تسمه V گفته می‌شود. این تسمه‌ها معمولا از میل‌لنگ سرچشمه گرفته و به اجزای مختلفی در ماشین متصل می‌شوند. دینام، پمپ فرمان، کمپرسور AC و پمپ آب، اجزایی هستند که از تسمه‌های V برای تامین نیروشان استفاده می‌کنند.

اغلب تسمه‌های V در خودروهای قدیمی دیده می‌شوند و شبیه یک کمربند با شیارهای عمیق‌اند که حالتی شبیه V دارند. این تسمه‌ها معمولا به سختی از جای خود خارج شده و مدار را از بین می‌برند. با این حال احتمال خرابی و فرسودگی آن‌ها به صورت همزمان وجود دارد. در نتیجه رانندگان مجبور به تعویض همه آن‌ها در یک زمان واحد می‌شوند. وجود آلودگی در مایعات و فرسایش دلایل اصلی خرابی تسمه‌های V هستند.

اغلب تسمه‌های V در خودروهای قدیمی دیده می‌شوند. این تسمه‌ها معمولا به سختی از جای خود خارج شده و مدار را از بین می‌برند. با این حال احتمال خرابی و فرسودگی آن‌ها به صورت همزمان وجود دارد. در نتیجه رانندگان مجبور به تعویض همه آن‌ها در یک زمان واحد می‌شوند. وجود آلودگی در مایعات و فرسایش دلایل اصلی خرابی تسمه‌های V هستند.

۵- تسمه مارپیچ

یکی دیگر از انواع تسمه خودرو ، تسمه مارپیچ است که در ماشین‌های امروزی یافت می‌شود. این تسمه همچون یک نوار بلند از تمام اجزای موتور عبور کرده و نیروی لازم را برای آن‌ها تامین می‌کند. تسمه مارپیچ در واقع جایگزینی برای تسمه‌های V است. امروزه تسمه مارپیچ را با نام‌های تسمه لوازم جانبی یا تسمه محرک هم می‌شناسند.

پولی یا فولی چیست و چه کاربردی دارد؟

پولی که در میان تعمیرکاران فولی نیز نامیده می‌شود، در واقع بخشی از سیستم تایمینگ خودرو است که نقش غلتکی را بازی می‌کند که تسمه تایم به دور آن می‌پیچد و دو محور اصلی موتور را به هم متصل می‌کند. به‌طور کلی، برای ارتباط بین دو محور و انتقال قدرت بین آن‌ها از چرخ‌دنده (مانند جعبه دنده) زنجیر و چرخ زنجیر (زنجیر تایم) و تسمه و پولی استفاده می‌شود.

جایگزینی سیستم تسمه و پولی دلایلی فنی مانند نوع انتقال قدرت و ایجاد و عدم ایجاد تغییر در شدت نیروی انتقالی دارد. پولی معمولا در این سیستم مانند چرخ‌دنده‌ای بدون دنده یا غلتکی تو خالی روی محور سوار می‌شود. اگر نیاز به ایجاد تغییر در نسبت انتقال قدرت باشد، قطر پولی‌ها را تغییر می‌دهند. در صورت یکسان بودن این قطر، نسبت انتقال ۱ خواهد بود. به این ترتیب به‌دلیل فاصله زیاد محور میل‌لنگ و میل بادامک همچنین، نسبت پایین انتقال قدرت، برای انتقال انرژی چرخشی بین این دو محور از تسمه و پولی یا چرخ تسمه استفاده می‌شود. دلیل پایین بودن نسبت انتقال قدرت بین این دو محور، نیروی کمی است که میل بادامک، دینام، واتر پمپ و اویل پمپ برای حرکت نیاز دارند. اجزایی که همیشه یا گاهی انرژی حرکتی خود را از تسمه تایم دریافت می‌کنند. در صورتی که هر یک از این اجزا، به کمک تسمه تایم به حرکت درآیند، تسمه، در طول مسیر خود به دور پولی مخصوص آن‌ها می‌چرخد. به همین دلیل گاهی از دو تسمه در خودرو استفاده می‌شود. تسمه دیگر که با عنوان تسمه پروانه شناخته می‌شود نیز به دور پولی فن و میل‌لنگ چرخیده و ممکن است در مسیر خود با پولی و محورهای دیگر در ارتباط باشد.

what is pulley1 768x419

انواع پولی خودرو

مهمترین پولی در خودرو پولی میل‌لنگ است. اما اجزایی دیگری نیز وجود دارند که نیروی موردنیاز خود را از طریق سیستم پولی و تسمه و از منبع میل‌لنگ دریافت می‌کنند. این اجزا عبارتند از:

  • کمپرسور کولر
  • پمپ هیدرولیک فرمان
  • آلترناتور
  • پمپ روغن
  • پمپ آب

هر یک از این اجزا دارای پولی مخصوص خود هستند تا درگیری آن‌ها را با تسمه برقرار کند. به همین دلیل گاهی در برخی از خودروها شاهد تعداد زیادی چرخ تسمه و طول زیادی از تسمه پیچیده به دور آن‌ها هستیم. اما برخی از فواید سیستم پولی و تسمه در موارد ذکر شده نیز به این شرح است:

  • کاهش مصرف سوخت خودرو حین استفاده از کولر
  • رفع کاهش توان خودرو حین استفاده از کولر
  • بهبود عملکرد سیستم ترمز حین استفاده از کولر خودرو
  • حـذف فشار پمپ هیدرولیک از محور میل‌لنگ

در مسیر تسمه‌تایم بین پولی میل‌لنگ و پولی میل بادامک، ممکن است تسمه به دور پولی دیگری به نام هرزگرد بچرخد تا زمان‌بندی انتقال قدرت با دقت بیشتری انجام شود. پولی هرزگرد ضمن تنظیم موقعیت تسمه تایم، به عملکرد یکنواخت موتور کمک می‌کند. در واقع پولی هرزگرد نقش تسمه سفت‌کن را بازی می‌کند و مانع از لقی آن می‌شود. لازم به ذکر است در این نوع سیستم انتقال قدرت، استفاده از پولی به‌تنهایی بی‌تأثیر است و سیستم با تسمه تکمیل خواهد شد.

ساختار و بدنه فولی

پولی در ظاهر چیزی شبیه به ماسوره چرخ خیاطی است. این قطعه می‌تواند قطور، پهن، نازک و عمیق باشد. تمام این مشخصات فولی با خصوصیات تسمه‌ای که به دور آن چرخیده و درون آن قرار می‌گیرد در ارتباط است. پولی مانند چرخی است که یک شیار در وسط آن ایجاد شده باشد و تسمه درون این شیار قرار می‌گیرد بسته به قطر و سطح مقطع تسمه ابعاد شیار مشخص می‌شود. قطر پولی نیز بر حسب شرایط نیرویی که منتقل می‌شود تعیین می‌گردد.

پولی‌ها در مرکز سوراخی برای سوار شدن روی محور مرتبط با آن را دارند. با چرخش محور، پولی به گردش در می‌آید و تسمه نیز حرکت می‌کند. سپس پولی موجود در سر دیگر را نیز به حرکت در  می‌آورد و در نهایت نیرو به محور متصل به آن منتقل می‌شود. علاوه‌بر ابعاد، فرم شیار پولی نیز متناسب با تسمه‌ای که دور آن می‌چرخد طراحی می‌شود. بنابراین این شیار می‌تواند دندانه‌دار یا شیاردار باشد. همچنین ممکن است این شیار گرد، زاویه‌دار یا حتی به شکل ذوزنقه طراحی شود. تعیین‌کننده این فرم‌ها تسمه مرتبط با پولی است. پولی می‌تواند از جنس چدن، آهن، پلی‌آمید یا آلومینیوم باشد. جنس این قطعه مرتبط با محل مورد استفاده آن و کارایی‌اش است.

what is pulley2 768x421

پولی میل‌لنگ

این پولی که چرخ تایم یا پولی تایم نیز نامیده می‌شود، مهمترین چرخ تسمه خودرو است. این قطعه که روی محور خروجی میل لنگ سوار می‌شود، از بخش تشکیل شده است.

  • قطعه داخلی
  • قطعه میانی
  • قطعه خارجی

این ساختار برای ایجاد استحکام در این قطعه در نظر گرفته می‌شود. قطعه داخلی و خارجی پولی میل‌لنگ فلزی و معمولا چدنی هستند و قطعه میانی از جنس لاستیک فشرده است که به‌سختی بین دو بخش داخلی و خارجی جاسازی می‌شود. قطعه خارجی بسته به فرم تسمه، دندانه‌دار یا شیاردار طراحی می‌شود و قطعه داخلی نیز توسط خار تثبیت و پیچ مخصوص روی محور میل‌لنگ ثابت می‌شود. قطعه میانی نیز، به دفع ضربات ناشی از قدرت انتقالی می‌پردازد. این قطعه، انعطاف‌پذیری بسیار کمی را به پولی می‌دهد که شوک‌های ناشی از استارت خوردن موتور، روشن شدن کمپرسور کولر، چرخش‌های ناگهانی و حداکثری فرمان و ریپ‌زدن‌های احتمالی موتور به میل‌لنگ و اجزای دیگر منتقل نشود. شوک‌هایی که می‌تواند آسیب به میل‌لنگ را به‌دنبال داشته باشد.